Dlaczego jesienią liście się zmieniają? Skąd biorą się te wszystkie kolory? I gdzie podziewa się zielony?

Możesz dziecku o tym opowiedzieć. Ale możesz też zaproponować doświadczenie, podczas którego samo zobaczy, jakie barwniki kryją się w liściach. To prosty pomysł na jesienne zajęcia przyrodnicze w domu, przedszkolu lub szkole. Ten eksperyment z powodzeniem połączysz z jesiennym spacerem i naszymi materiałami Montessori.

Zacznij od obserwacji żywej przyrody. Na spacerze zaproponuj dziecku zebranie kilku liści: zielonych, żółtych i czerwonych. Po powrocie rozłóżcie je na stole i przyjrzyjcie się ich kolorom.

Zapytaj:

• Dlaczego latem liście są zielone?
• Skąd jesienią biorą się żółte i czerwone kolory?
• Gdzie podziewa się zielony?
• Czy w zielonym liściu mogą ukrywać się inne kolory?

Nie podawaj od razu odpowiedzi. Pozwól dziecku zastanowić się i przedstawić własne pomysły.

A potem zaproponuj eksperyment.

Zanim zaczniecie, wyjaśnij dziecku, czym jest hipoteza. Możesz np. Powiedzieć, że to przypuszczenie, które można sprawdzić za pomocą doświadczenia.

Zapytaj: Jak myślisz, czy w zielonym liściu znajdują się także inne kolory?

Niech dziecko spróbuje przewidzieć wynik eksperymentu. Potem wspólnie sprawdzicie, czy jego przypuszczenie się potwierdziło.

Eksperyment: Kolory liści – chromatografia

Hipoteza

W liściach znajdują się różne barwniki, które można rozdzielić.

Przygotuj materiały: 

• Liście: zielone, czerwone i żółte
• 3 szklanki
• Nożyczki
• Moździerz
• Papierowy ręcznik
• 3 patyczki do szaszłyków
• Zmywacz do paznokci lub spirytus (użycie tylko pod opieką dorosłych)

Instrukcja krok po kroku

• 1. Potnij liście na małe kawałki. Osobno zielone, osobno czerwone, osobno żółte.
• 2. Każdy kolor rozgnieć w moździerzu.
• 3. Wsyp liście do szklanek
  • Zielone → szklanka 1
  • Czerwone → szklanka 2
  • Żółte → szklanka 3
• 4. Całkowicie zalej liście zmywaczem lub spirytusem.
• 5. Wytnij 3 paski. Zawiń jeden koniec każdego na patyczek.
• 6. Zanurz paski w płynie. Tylko końce pasków wkładaj do szklanek. Patyczki utrzymają je w pionie.
• 7. Poczekaj kilka godzin i obserwuj, jak kolory przesuwają się po pasku.
• 8. Wyjmij paski i dokładnie obejrzyj. Porównaj kolory. 

Obserwacje

• Kolory liści rozdzieliły się na paskach papierowego ręcznika.
• Zielony kolor odpowiada chlorofilowi.
• Pomarańczowy i żółty – karoteny i ksantofile.
• Czerwony i fioletowy – antocyjany (powstają jesienią).

Teza

Liście zawierają kilka barwników – chlorofil, karoteny, ksantofile i antocyjany. Chromatografia pokazała, że różne kolory w liściach są złożone i mogą być oddzielone za pomocą rozpuszczalnika.

Dlaczego liście jesienią zmieniają kolor?

Wiosną i latem liście są zielone dzięki chlorofilowi. To barwnik, który pochłania energię światła potrzebną roślinie do fotosyntezy, czyli procesu wytwarzania pokarmu.

W liściach znajdują się także inne barwniki. Żółte ksantofile i pomarańczowe karoteny są zwykle niewidoczne, ponieważ dominuje intensywna zieleń chlorofilu. Jesienią dni stają się krótsze. Drzewo przygotowuje się do zimy, a chlorofil stopniowo się rozpada. Zielony kolor zanika, odsłaniając żółte i pomarańczowe barwniki. A skąd bierze się czerwony? W niektórych liściach jesienią powstają antocyjany, które nadają im czerwone i purpurowe odcienie.

Gdzie więc podziewa się zielony kolor? Chlorofil ulega rozkładowi. Zanim liść opadnie, drzewo odzyskuje część zawartych w nim cennych składników.

Eksperyment pokazuje, że w liściach mogą znajdować się różne barwniki. Nie odtwarza jednak całego procesu jesiennej zmiany kolorów.

Jak kontynuować lekcję z materiałami Montessori?

Doświadczenie może być początkiem kolejnych odkryć. Dziecko zobaczyło barwniki liści. Teraz może dowiedzieć się, jak liść jest zbudowany, jak zmienia się w ciągu roku i z jakiego drzewa pochodzi. W pedagogice Montessori ważne miejsce zajmują obserwacja, praca z konkretnym materiałem i samodzielne odkrywanie. Dlatego po eksperymencie warto zaproponować dziecku dalszą pracę z materiałami przyrodniczymi Montessori.

Cykl życia liścia

Co dzieje się z liściem od wiosny do jesieni? Zaproponuj dziecku ułożenie kolejnych etapów życia liścia. Niech sprawdzi, kiedy pojawia się na drzewie, jak rośnie, zmienia kolor i opada. Materiał Cykl życia liścia pomoże dziecku uporządkować obserwacje i połączyć eksperyment z naturalnym rytmem przyrody.

Jesienne liście i drzewa

Z jakiego drzewa spadł znaleziony liść? Zachęć dziecko do rozpoznawania gatunków drzew. Podczas następnego spaceru niech spróbuje odnaleźć je w najbliższej okolicy. Materiał Jesienne liście i drzewa pozwoli dziecku kontynuować zabawę przez obserwację, porównywanie i samodzielne dopasowywanie.

Drzewa liściaste

Plansze edukacyjne Drzewa liściaste prezentują 8 drzew, które możemy spotkać w Polsce. Każda plansza prezentuje jedno drzewo. Dziecko zapoznaje się z wyglądem drzewa, liści, owoców lub nasion. Poznaje nazwy, porównuje gatunki i utrwala wiedzę. 

Kolory jesieni. Liście

Układanka Kolory jesieni. Liście to pomoc do nauki rozróżniania kolorów i gradientów z jesiennej palety barw. Dodaj prawdziwe liście i zabawa gotowa.

Takie aktywności i pomoce Montessori sprawdzą się podczas zajęć przyrodniczych w przedszkolu, szkole Montessori i edukacji domowej.